Идеология


Идеология
Идеология (гр. idea – ұғым, елес  logos – сөз, ілім, ғылым) – пәні идеялардың пайда болуы және өзгеруі, олардың жеке әлеуметтік топтардың, таптардың, сословиелердің (жіктердің) өміріне ықпалы болатын ғылымды белгілеу үшін ХVІІІ ғ. аяғы – ХІХғ. басындағы француз ойшылы (философы) және қоғам қайраткері Антуан Дестют де Траси ғылыми және философиялық айналымға енгізген ұғым («Идеология элементтері», 1800-1815, Париж). Оның және жақтастарының пікірінше, идеология мазмұны бойынша кез келген басқа ғылымнан, мысалы механикадан, зоологиядан, өзгешеленбеуі керек. Бірақ әлеуметтік танымда интегративтік, біріктіру ролі бойынша олардан асып түсіп, ол философияны ғылымдар ханымының (королева) орнынан ығыстырып шығаруы керек.
Өзінің пайда болған кезінен бастап «иделогоия» ұғымы ондаған әртүрлі мағыналар алды, сан алуан, кейде бір-бірін өзара жоққа шығаратын құбылыстарды сипаттауға қолданыла бастады. Идеология тарихын зерттеуші Иглетон оның 40-қа жақын дефеницияларын, норвегиялық зерттеуші А. Нэсс бұл ұғымның 30-дан артық анықтамаларын келтіреді, ал поляк ғалымы Е. Вятр идеологияның дефеницияларын көп деңгейлі типологиялауын ұсынады.
Идеология феноменіне толып жатқан анықтамалар берудің басты негізі оның ғылым ұғымымен өзара қатынасы болып табылады. Бұл ретте идеологияны бұрмаланған, жалған, ақиқатты емес сана ретінде және идеологияны ғылым ретінде сипаттайтын қарама-қарсы көзқарастар бар. Осыған байланысты идеологияны гносеологиялық және онтологиялық тұрғыдан қарастыру орын алды. Бірінші жағдайда идеологияның және ғылымның ара қатысы, идеологиялық концепциялардың ақиқаттылығы немесе жалғандығы орталық проблема болып қойылады, ал екінші, онтологиялық позицияда идеология көбінесе «ақиқаттылығы» немесе «жалғандығылығына» тәуелсіз (байланыссыз) бар әлеуметтік-саяси қатынастардың не апологеты (мадақтаушы), не олардың оппоненты (қарсыласы) болып іс-әрекет жасайтын ұйымдастырушы материалдық күш ретінде қарастырылады. Сондықтан кейде идеологияның маңызын, рөлін төмендету (деидеологизация) немесе оны күшейту (реидеологизация) кездеседі.
Марксизм шеңберінде де идеологияға көзқарас бір текті, бір келкі болған жоқ. Оның негізін қалаушылар К. Маркс және Ф. Энгельс идеологияны үстем таптардың «бүкіл қоғамның мүддесі» етіп көрсетуге тырысатын «таптық мүддесінен» туған бұрмаланған, «жалған сана» деп түсінді. Г.В. Плеханов (Ресей), Ф. Меринг, Р. Люксембург (Германия) және т.б. марксизмді ғылым ретінде және сонымен бірге пролетариаттың идеологиясы ретінде қарастырды. Осы көзқарасты ең дәйекті түрде В.И. Ленин ұстанды, ол ғылыми идеология концепциясын дамытты.
Батыстық марксистік емес философияда да идеологияға байланысты эволюцияны байқауға болады. А. де Трасиден басталған гносеологиялық аспект неокантшылдар Г. Виндельбанд пен П.Риккертке, одан әрі «білім социологиясының» негізін қалаушы М. Шелерге дейін жалғасты. Ал онтологиялық аспект М. Вебер, Т. Вебленде анық білінсе, идеологияның теориясының синтезін К. Маннгеймде көреміз (Қараңыз: «Иделогия және утопия»). Ол осы жұмысында екеуін де (аспектілерді) диалектикалық түрде біріктіруге тырысты.
Гнесеологиялық және онтологиялық идеологизмнің ренессансы (жаңғыруы) ХХ ғ. екінші жартысында деидологизация мен реидеологизация концепцияларында көрініс тапты. Оның жаңғырығы ретінде 80-90-жылдары көтерілген «Идеология жоғалсын!» және оған қарама-қарсы 80-жылдардың ортасынан осы уақытқа дейін жалғасып жатқан «Жаңа идеология жасасын!» деген тезистерді айтуға болады.

Философиялық терминдердің сөздігі. - Павлодар: ПМПИ. . 2011.

Синонимы:

Смотреть что такое "Идеология" в других словарях:

  • ИДЕОЛОГИЯ — понятие, введенное в нач. 19 в. А.Л.К. Дестютом де Траси для обозначения науки, предметом которой должны стать всеобщие законы образования идей. И. как наука о всеобщих и неизменных законах образования идей, их трансформации, влиянии на жизнь… …   Философская энциклопедия

  • Идеология — (ideology) Комплекс всеобъемлющих и внутренне связанных друг с другом идей, в соответствии с которыми любая социальная группа воспринимает и оценивает мир, например католицизм, ислам, либерализм и марксизм. Идеология должна давать: а) объяснение …   Политология. Словарь.

  • Идеология —  Идеология  ♦ Idéologie    Ученики Кондильяка (***), которых в самом начале XIX века вслед за Дестют де Траси, предложившим термин, называли идеологами, считали ее наукой об идеях, а отсюда – наукой всех наук. Но подобной науки не существует: мы… …   Философский словарь Спонвиля

  • идеология — и, ж. idéologie. Антуан Дестю де Трейси ввел термин идеология в 1801 г. Элементы идеологии . // ВФ 1994 1 4. 1. В конце 18 века наука об идеях. Колесов 136. Идеология часть метафизики, рассуждение об идеях. САН 1847. Как бы то ни было, а сила… …   Исторический словарь галлицизмов русского языка

  • ИДЕОЛОГИЯ — (греч. idea мысль, и logos слово). 1) часть метафизики, рассуждающая об идеях. 2) бесполезное, чуждое практическим целям мышление. Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. Чудинов А.Н., 1910. ИДЕОЛОГИЯ 1) часть метафизики,… …   Словарь иностранных слов русского языка

  • ИДЕОЛОГИЯ — понятие, посредством которого традиционно обозначается совокупность идей, мифов, преданий, политических лозунгов, программных документов партий, философских концепций; не являясь религиозной по сути, И. исходит из определенным образом познанной… …   История Философии: Энциклопедия

  • ИДЕОЛОГИЯ — ИДЕОЛОГИЯ, идеологии, жен. (от греч. idea идея и logos учение) (книжн.). Мировоззрение, система взглядов и идей. Пролетарская идеология. «Отец… других убеждений, и у него совершенно чуждая идеология.» Огнев. || Идейное содержание, философское… …   Толковый словарь Ушакова

  • идеология — взгляды на вещи, принципы, взгляды, воззрения, правила, убеждения, мировоззрение, образ мыслей, символ веры, кредо, миросозерцание, миропонимание, взгляды на жизнь, философия, видение Словарь русских синонимов. идеология см. мировоззрение …   Словарь синонимов

  • ИДЕОЛОГИЯ — (от идея и...логия), система политических, правовых, нравственных, религиозных, эстетических и философских взглядов и идей, в которых осознаются и оцениваются отношения людей к действительности. Выражает интересы и формулирует цели определенных… …   Современная энциклопедия

  • ИДЕОЛОГИЯ — (от идея и ...логия) система политических, правовых, нравственных, религиозных, эстетических и философских взглядов и идей, в которых осознаются и оцениваются отношения людей к действительности. Термин Идеология нередко употребляется также для… …   Большой Энциклопедический словарь

Книги

Другие книги по запросу «Идеология» >>


Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»

We are using cookies for the best presentation of our site. Continuing to use this site, you agree with this.